DAVRANIŞ ÜZERİNE SOSYAL ETKİLER

Bireyin davranışlarını etkileyen sosyal etkilerden bazıları aşağıda incelenmiştir.

A. UYMA ETKİSİ
Bireylerin davranış ve düşüncelerini üyesi oldukları grubun normlarına uyacak şekilde düzenlemelerine uyma adı verilir.
Uyma davranışı gerçekten benimsenip benimsenmemesine göre iki başlık altında incelenebilir.

a.    Benimseme: Uyma davranışı burada gerçek bir tutum değişmesini göstermektedir. Yani birey grubun davranış ve düşüncelerinin gerçekten doğru olduğuna inandığı için uyma davranışı göstermektedir. Muzaffer Şerif, karanlık
odada otokinetik etkiyi kullanarak deneysel olarak benimsemeyi kanıtlamıştır.

b.    Benimsemiş görünme: Bireyin, grubun düşünce ve davranışlarının
doğru olduğuna inanmadığı halde, bu düşünce ve davranışları benimsemiş gibi görünmesi durumudur. S.Asch bu konuda araştırma yapmıştır.
Bu gibi durumlarda grup baskısı ortadan kalktığı zaman bireylerin düşündüğü gibi davrandıkları gözlenmiştir.

UYMA DAVRANIŞININ NEDENLERİ

Uyma davranışının nedeni grubun birey üzerindeki etkileri ile açıklanabilir. Bu etki kendisini "bilgi sağlayıcı etki" ve "normatif etki" olmak üzere iki şekilde göstermektedir.
Bilgi sağlayıcı etki: Grup bireye sosyal gerçekler hakkında bilgi sağlar. Yani birey sosyal bir olgunun doğru ya da yanlış olduğuna tek başına karar veremez. Bu kararı ancak kendisini diğer insanlarla karşılaştırarak ve diğer insanların kararlarına bakarak verebilir.

Normatif etki: Gruplar üyelerinin uyması gereken belirli normlara sahiptirler. Grubun varlığını sürdürebilmesi üyelerinin bu normlara uymasına bağlıdır. Örneğin bir arkadaş grubunda grup normlarına uymayan kişi grup tarafından dışlanır.

UYMA DAVRANIŞINI BELİRLEYEN ETKENLER
Uyma davranışını belirleyen etkenler bireyin, grubun ve ortamın özellikleri ile ilgili olabilirler.  

a.    Bireysel Özellikler
Şu özellikleri gösteren bireylerin daha fazla uyma davranışı gösterdikleri tespit edilmiştir:
•    Kendine güveni az
? Bağlanma ihtiyacı yüksek
• Grubu çekici bulan
• Grup içi statüsü düşük olan
• Otoriter (yetkici) tutumlara sahip olan
• Grup tarafından benimsendiğinden emin olmayan
Bunun dışında kültürde uyma davranışını etkilemektedir. Sürekli olarak gruptan farklı davranmaya karşıt-uyma denir.

b.    Grubun Özellikleri
Grubun bireyi uyma davranışına itme gücünü etkileyen özelliklerinde birisi grubun büyüklüğüdür. Yapılan araştırmalar 3-4 kişilik grupların bireyi uyma davranışına itmede en etkili gruplar olduğunu göstermiştir.
Diğer bir etken ise grup üyeleri arasındaki söz birliğidir. Üyeler arasında söz birliği varsa grup birey üzerinde daha baskılı olmaktadır.

c.    Ortamın Özellikleri
Belirsizlik ve bireyin grupla yüzyüze bulunması ortamsal özelliklerdir. Bireysel olarak varılan yargıların doğru olduğundan emin olmanın güç olduğu durumlarda (belirsizlik durumunda) uyma davranışı gösterme olasılığı artmaktadır. Aynı şekilde yüzyüze ilişkinin bulunduğu durumlarda da bireyler daha fazla uyma davranışı göstermektedirler.

Azınlık Etkisi
Sosyal etki genellikle çoğunluğun azınlığı etkilemesi şeklinde gerçekleşmektedir, işte bu durumun tam tersine azınlık etkisi adı verilmektedir. Yani azınlık etkisi küçük bir grubun çoğunluğun düşünce ve davranışlarını değiştirmesidir.

B. KABUL ETME
Uyma etkisinde kişilere belirli düşünce ve davranışlara uymaları gerektiği açıkça dile getirilmediği halde, bu kişilerin büyük bir bölümü uyma davranışları göstermişlerdir. Oysa kabul etme davranışında sosyal etki doğrudan bir istek şeklinde dile getirilir. Örneğin arkadaşlarımızın bir şeyler yapmamızı istemeleri, büyüklerimizin bazı davranışlarımızı değiştirmemizi istemeleri gibi.
Kabul edilme olasılığı daha fazla olan istekleri şöyle sıralayabiliriz:
• Yüzyüze bir ilişki içinde dile getirilen istekler
• Statüsü yüksek bir kişiden gelen istekler
• Birden fazla kişiden gelen istekler
• ileride karşılığının alınma imkanı olan istekler.
Bununla beraber isteklerinin kabul edilmesi için çeşitli taktikler kullanabilirler. Bunlar:
• Kendimizi sevdirmek
• Çoklu-istek taktikleri: Bu taktikler iki şekilde uygulanabilir.

Eşiğe adım atma: Önce karşıdaki kişiye önemli bir yük getirmeyen küçük bir istek dile getirilir. Sonra asıl amaç olan ikinci isteğin dile getirilmesini kapsar. Örneğin size bir kaç soru yöneltmek istediğini söyleyen bir anketörün bu isteğini kabul ettiğiniz zaman önünüze çok sayıda soru içeren bir liste koyması gibi.
Reddedil geri adım at: Önce reddedileceği bilinen küçük bir istekle başlanıp, reddedildikten sonra daha küçük ama asıl amaç olan istek dile getirilir. Örneğin sattığı ürün için önce yüksek bir fiyat isteyen ancak daha sonra bu fiyatı düşüren satıcı gibi.
• Karşılıklılık normu: İnsanlar bazen kendilerinden istenmediği halde başkaları için bir şeyler yaparlar ve ileride bu kişilerin normal şartlarda yerine getiremeyecekleri isteklerini kabul etmelerini sağlarlar.

C. İTAAT
İtaatin kabul etmeden farkı, bireyin yerine getirdiği isteğin otorite durumunda olan bir kişi ya da kişilerden gelmesidir.
Milgram itaat konusunda yapılan çalışmalara öncülük etmiştir.
İtaat davranışının temelinde öğrenme süreci yatar. Yani birey itaat etmeyi başta aile olmak üzere, arkadaş grupları, okul, işyeri vs. ortamlarda öğrenmiştir.

GRUBUN BİREYİN DAVRANIŞLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Bu etkileri beş başlık altında inceleyebiliriz.
a.    Tanık etkisi: Çevrede olaya tanık olan başka insanların bulunmasının bi
reyin acil yardım gerektiren bir duruma müdahale ihtimalini azaltmasına tanık etkisi denir. Tanık etkisinin temelinde bilgi sağlayıcı etki, değerlendirilme kaygısı ve sorumluluğun yayılması olarak adlandırılan birbiriyle bağlantılı üç neden yatar.
b.    Sosyal hızlandırma: Diğer insanların varlıklarının bireyin bir işe ilişkin performansını arttırması ya da azaltmasına denilir. Örn: Spor müsabakalarının seyircili ya da seyircisiz olması performansı etkiler. Etrafında ders çalışanları gören bir öğrencinin daha fazla çalışması gibi.
Bunun nedeni olarak bir işi yaparken başkası tarafından gözlendiğinin farkında olan bireyin genel uyarılmışlık durumunda meydana gelen artış gösterilmektedir.
c.    Uçlara kayma: Bir konudaki görüşleri benzer olan kişilerin oluşturduğu gruplardan bu konuya ilişkin olarak çıkan kararlar tek tek üyelerin başlangıçtaki eğilimlerinden daha aşırı olmaktadır.
d.    Sosyal Ketvurma: Grubun ortaya koyduğu sonuca her bir üyesinin ne ölçüde katkıda bulunduğunu tespit etmenin zor olduğu koşullarda bireylerin sonucu etkilemek için normalden (tek başına olduğundan) daha az çaba göstermeleridir. Örneğin; halat çekme oyunu.
e.    Özdenetimin ortadan kalkması: Bireylerin yalnız başına olduklarında yapamayacakları bazı davranışları grup ya da kalabalık içindeyken yapmaları
kimlik kaybı adı verilen grup etkisinin bir sonucudur. Bazı durumlarda birey öz denetimini kaybederek grubun kimliği belirsiz bir parçası haline gelir.

DERLEYEN... (EDİTÖR)
İletişim:bilgi@sayginnlp.net

Bu makale şu konularla ilgili olabilir :kişisel gelişim - kişisel gelişim eğitimleri - izmir kişisel gelişim -

Yorumlar